Kişilik Bozuklukları Nedir? | Kişilik bozuklukları, bireylerin düşünme, hissetme ve davranma biçimlerinde belirgin, kalıcı ve esnek olmayan örüntülerin olduğu ruhsal bozukluklar olarak tanımlanır. Bu bozukluklar, bireyin yaşamının birçok alanında (sosyal, mesleki, kişisel) işlevselliğini olumsuz etkileyebilir ve genellikle ergenlik veya genç erişkinlik döneminde başlar. DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) çerçevesinde, kişilik bozuklukları üç ana grupta sınıflandırılmaktadır.
Kişilik Bozuklukları Türleri
A Grubu:
1. Paranoid Kişilik Bozukluğu: Diğerlerine karşı derin bir güvensizlik ve şüphecilik ile karakterizedir. Birey, başkalarının niyetlerini kötü niyetli olarak algılar ve sık sık düşmanca bir tutum sergiler.
2. Şizoid Kişilik Bozukluğu: Duygusal ifadesizlik ve sosyal ilişkilerden kaçınma eğilimi gösterir. Birey, sosyal etkileşimlerden hoşlanmaz ve yalnızlık içinde olmayı tercih eder.
3. Şizotipal Kişilik Bozukluğu: Olağandışı düşünce ve davranışlar ile karakterizedir. Sosyal anksiyete ve ilişkilerde derin zorluklar yaşarlar. Birey, olayları anlamada ve kendini ifade etmede zorluk çekebilir. Büyüsel düşünme görülebilir.
B Grubu:
1. Antisosyal Kişilik Bozukluğu: Başkalarının haklarına saygı göstermemekle tanınır. Suç davranışları, dürtüsellik ve pişmanlık duymama gibi özellikler taşır.
2. Sınırda Kişilik Bozukluğu (Borderline): Duygusal dengesizlik, ilişki sorunları ve kendilik algısında belirsizlik ile karakterizedir. Birey, yoğun duygusal tepkiler gösterir ve terk edilme korkusu yaşar.
3. Histriyonik Kişilik Bozukluğu: Aşırı duygusal ifade ve dikkat çekme ihtiyacı ile bellidir. Birey, sosyal ortamlarda aşırı davranışlar sergileyebilir ve başkalarını etkileme çabası içinde olabilir.
4. Narsistik Kişilik Bozukluğu: Kendine aşırı hayranlık, empati eksikliği ve başkalarından üstünlüğünün görülmesini bekleme ile tanımlanır. Birey, kendi başarılarına odaklanır ve diğerlerinin duygusal ihtiyaçlarını göz ardı edebilir.
C Grubu:
1. Çekingen Kişilik Bozukluğu: Aşırı duygusal hassasiyet ve reddedilme korkusu ile karakterizedir. Birey, sosyal etkileşimlerden kaçınma eğilimindedir.
2. Bağımlı Kişilik Bozukluğu: Başkalarına aşırı bağımlılık ve ayrılma korkusu ile bellidir. Birey, kendi kararlarını vermekte zorlanır ve başkalarına duyduğu ihtiyaçtan dolayı zor durumda kalabilir.
3. Obsesif-Kompulsif Kişilik Bozukluğu: Mükemmeliyetçilik, psikolojik katılık ve aşırı düzenlilik ile tanımlanır. Birey, kurallara ve detaylara aşırı odaklanır, bu da esneklik kaybına yol açar.
Tedavi Yöntemleri
Kişilik bozukluklarının tedavisi, genellikle psikoterapi ile gerçekleştirilir. Kişilik bozuklukları hakkında bilgi sahibi olmakla birlikte bu bireylere yaklaşımda yargılamadan, eleştirmeden ve empatiyle yaklaşmanın son derece önemli olduğunu unutmamak gerekir. Toplumdan soyutlanmalarına veya sorunlardan kaçmalarına neden olacak bir ortam yaratılmamalıdır.
-Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT): Bireylerin olumsuz düşünce kalıplarını tanımlayıp değiştirmelerine yardımcı olur.
-Diyalektik Davranış Terapisi (DBT): Sınırda kişilik bozukluğu için özel olarak geliştirilmiş bir terapidir. Duygusal düzenleme, sosyal beceriler ve farkındalık üzerinde durur.
-Şema Terapi (ŞT): Bu terapi, bireylerin geçmişte oluşan olumsuz deneyimlerin ve şemaların (yani düşünce ve davranış kalıplarının) farkına varmalarına yardımcı olur. Kişilik bozuklukları, genellikle bu tür şemalarla şekillenen derin köklü düşünce ve davranış sorunları içerir.
Tüm yazılarıma buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.