Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), DSM-5’e (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition) göre, tekrarlayan obsesyonlar ve kompulsiyonlarla karakterize edilen bir anksiyete bozukluğudur.
Tanım ve Belirtiler
A. Obsesyonlar:
-Kişinin zihninde sürekli olarak yer eden, istenmeyen düşünceler, görüntüler veya dürtülerdir.
-Bu düşünceler genellikle kaygı veya sıkıntı yaratır.
Sık görülen obsesyon çeşitleri:
-Kirlenme Korkusu: Temizlik ile ilgili obsesyonlar, bireylerin kirlenme veya hastalanma korkusu taşımalarına neden olur. Örneğin, elin bir yüzeye değmesiyle meydana gelen kirlenme düşüncesi.
-Zarar Verme Düşünceleri: Kişi, sevdiklerine veya başkalarına zarar vermeye dair korkular geliştirebilir. Bu düşünceler genellikle rahatsız edicidir ve bireyin bu düşüncelere karşı büyük bir kaygı duymasına yol açar.
-Düzen ve Simetri: Eşyaların belirli bir düzende yerleştirilmesi gerektiği düşüncesi. Birey, eşyaların simetrik olmasına yönelik obsesif düşüncelere sahip olabilir.
-İstenmeyen Cinsel Düşünceler: Kişinin istemediği cinsel düşünceler veya dürtüler, rahatsız edici ve kaygı yaratıcı olabilir.
-Geçmişteki Eylemlerle İlgili Suçluluk Duyguları: Birey, geçmişte yaptığı bir şeyin sonucunda kendini suçlu hissetme düşünceleriyle mücadele edebilir.
B. Kompulsiyonlar:
-Obsesyonların yarattığı kaygıyı azaltmak veya bu kaygıyı önlemek amacıyla yapılan tekrarlayıcı davranışlar veya zihinsel eylemlerdir.
-Örneğin, ellerin sürekli yıkanması, eşyaların belirli bir düzende yerleştirilmesi veya sayı sayma gibi ritüelistik davranışlar.
Sık görülen kompulsiyon çeşitleri:
1. Temizlik Ritüelleri: Ellerinin sürekli yıkanması veya evin belirli bölgelerinin sürekli temizlenmesi gibi davranışlar.
2. Kontrol Etme: Kapıların kilitli olup olmadığını sürekli kontrol etme, ocakların açık kalmadığından emin olma gibi eylemler.
3. Sıralama ve Düzenleme: Eşyaların belirli bir düzende yerleştirilmesi veya belirli bir sıraya göre dizilmesi.
4. Sayı Sayma: Belirli bir sayıda tekrar eden davranışlar (örneğin, adım atarken belirli bir sayı saymak).
5. Zihin Ritüelleri: Belirli düşüncelerin tekrarlanması veya olumsuz düşüncelerin önlenmesi amacıyla zihinsel olarak yapılan eylemler (örneğin, belirli bir dua veya kelimeyi tekrar etmek).
Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) Neden Olur?
OKB’nin kesin nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik, biyolojik ve çevresel etkenlerin bir kombinasyonunun etkili olduğu düşünülmektedir.
Obsesif-Kompulsif Bozukluk Tedavisi
Tedavi sürecinde en etkili yaklaşımlar arasında Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) ve farmakoterapi bulunmaktadır.
1. Bilişsel Davranışçı Terapi
-Değerlendirme Aşaması: Terapist, bireyin obsesyon ve kompulsiyonlarını anlamak amacıyla detaylı bir değerlendirme yapar. Bu aşamada, bireyin yaşadığı kaygı düzeyi, düşünce kalıpları ve davranışları analiz edilir.
-Eğitim: Bireye OKB hakkında bilgi verilir; obsesyonların ve kompulsiyonların doğası, bozukluğun mekanizması hakkında farkındalık sağlanır. Bu, bireyin rahatsız edici düşüncelerin kontrol altına alınabilir olduğunu anlamasına yardımcı olur.
-Bilişsel Yeniden Yapılandırma: Bireye olumsuz ve irrasyonel düşüncelerini tanımlama ve sorgulama yöntemleri öğretilir. Örneğin, “kapıyı kilitlemedim, biri eve girebilir” düşüncesinin yerine “kapıyı kilitledim, artık güvenli” gibi daha gerçekçi düşünceler geliştirilir.
-Maruz Kalma Terapisi: Birey, obsesyonlarına yol açan durumlarla kontrollü bir şekilde yüzleştirilir. Bu, kaygının zamanla azalmasına yardımcı olur. Örneğin, kirlenme korkusu olan bir birey, kirli bir yüzeye dokunarak kaygı düzeyini kontrol altında tutmayı öğrenebilir.
-Tepki Önleme: Birey, kompulsiyonlarını gerçekleştirmeden kaygıyla başa çıkmayı öğrenir. Bu, bireyin zorunlu davranışlarına karşı koyma ve bunun sonuçlarını gözlemleme fırsatı verir.
-İzleme ve Değerlendirme: Terapinin ilerlemesi düzenli olarak izlenir ve gerektiğinde tedavi stratejileri güncellenir. Bu aşama, bireyin kendi gelişimini anlaması ve tedavi sürecine katılımını artırması açısından önemlidir.
BDT, bireyin obsesyon ve kompulsiyonlarını yönetmesine yardımcı olurken, genel işlevselliği artırmaya yönelik etkili bir yöntemdir. Terapi sürecinde bireylerin aktif katılımı ve motivasyonu başarı için kritik öneme sahiptir.
2. İlaç Tedavisi
İlaçlar, bireylerin obsesyon ve kompulsiyonlarının şiddetini azaltmaya yardımcı olabilir. Bu konuyla alakalı doktorunuza danışmanız gerekmektedir.
Tüm yazılarıma buraya tıklayarak ulaşabilirsiniz.